Nasıl kullanılır?
- Ne hesaplanacak seçeneğini seçin. Zayıf bir asit için derişimi ve Ka ya da pKa değerinden yalnızca birini yazın.
- Kuvvetli bir asit ya da baz için yalnızca derişimi yazın. Tampon için asidin pKa'sını ve iki derişimi yazın.
- pH ve pOH değerlerini, sonra [H⁺] ve [OH⁻] iyon derişimlerini okuyun.
- Zayıf asit ya da bazda kesin pH'ı karekök yaklaşımıyla karşılaştırın ve Hesap adımları'nı satır satır izleyin.
pH, pOH ve iyon derişimleri nasıl bağlanır
pH, hidrojen iyonu derişiminin negatif logaritmasıdır; pOH ise hidroksit iyonu derişiminin. Su az da olsa iyonlaşır; 25 °C'de iki derişimin çarpımı 1,0 × 10⁻¹⁴'tür, bu yüzden pH ile pOH her zaman 14,00 eder. Bu sayfa 14,00 değerini kullanır.
pH = −log₁₀[H⁺] pOH = −log₁₀[OH⁻] [H⁺] × [OH⁻] = 1,0 × 10⁻¹⁴ pH + pOH = 14,00Kuvvetli ve zayıf asit ile bazlar
Kuvvetli bir asit ya da baz tamamen iyonlaşmış sayılır; derişimi doğrudan iyon derişimini verir. Sayfa, kuvvetli asit formülünde suyun iyonlaşmasını da tutar; bu yalnızca çok düşük derişimlerde önem taşır.
Zayıf bir HA asidi az iyonlaşır. x'i [H⁺] alırsak asit sabiti Ka = x² ÷ (C − x) ikinci dereceden x² + Ka·x − Ka·C = 0 denklemine döner ve sayfa bunu kesin çözer. Karekök yaklaşımı x ≈ √(Ka·C) yanında gösterilir. İkinci dereceden çözüm tek bir basitleştirme yapar: sudan gelen H⁺ ihmal edilir; bu, x'in 10⁻⁷ mol/L'nin çok üzerinde olduğu durumda iyi bir varsayımdır.
x = (−Ka + √(Ka² + 4·Ka·C)) ÷ 2 x ≈ √(Ka·C)Tamponlar ve Henderson–Hasselbalch denklemi
Tampon, zayıf bir asit ile eşlenik bazının birlikte bulunduğu karışımdır. pH'ı Henderson–Hasselbalch denklemini izler. İki derişim eşit olduğunda pH, pKa'ya eşittir; derişim oranı on katına çıktığında pH bir birim değişir.
pH = pKa + log₁₀([A⁻] ÷ [HA])Örnek: asetik asit, 0,10 M, Ka 1,8 × 10⁻⁵
C = 0,10 M ve Ka = 1,8 × 10⁻⁵ için ikinci dereceden denklem x² + 1,8 × 10⁻⁵·x − 1,8 × 10⁻⁶ = 0 olur. Pozitif kökü x = 0,00133 mol/L'dir; buna göre pH 2,88'dir. Karekök yaklaşımı pH 2,87 verir ve asidin %1,33'ü ayrışır.
| Nicelik | Değer |
|---|---|
| [H⁺] | 0,00133 mol/L |
| pH (ikinci dereceden) | 2,88 |
| pH (karekök yaklaşımı) | 2,87 |
| Tepkimeye giren pay | %1,33 |
Sık sorulan sorular
Hesap makinesi neden karekök yaklaşımı yerine ikinci dereceden denklemi çözüyor?
Yaklaşım, asidin yalnızca küçük bir kısmının ayrıştığını varsayar. İkinci dereceden denklem böyle bir varsayım yapmaz; bu yüzden daha güçlü zayıf asitlerde ve seyreltik çözeltilerde doğru kalır. Sayfa ikisini de gösterir ve farkları yüzde 5'i aşarsa not düşer.
pH ile pOH arasındaki ilişki nedir?
pH, [H⁺]'nın; pOH ise [OH⁻]'nın negatif logaritmasıdır. 25 °C'de toplamları 14,00'dır; bu yüzden pH'ı 3 olan bir çözeltinin pOH'ı 11'dir.
Hesap makinesi başka sıcaklıklarda çalışır mı?
Hayır. Sayfa, 25 °C'de geçerli olan 14,00 değerini kullanır. Suyun iyonlaşması sıcaklıkla değişir ve nötr pH da onunla birlikte kayar.
Çok seyreltik bir kuvvetli asit neden derişiminin gösterdiği kadar asidik değildir?
Su da hidrojen iyonu verir ve asit çok seyreltik olduğunda bu katkı önemli hale gelir. 1,0 × 10⁻⁸ mol/L HCl'de suyun katkısı büyüktür; bu yüzden pH 8 değil yaklaşık 6,98'dir ve sayfa bunu hesaba katar.
Henderson–Hasselbalch denklemini ne zaman kullanabilirim?
Asit ve baz, sudan eklenen hidrojen ve hidroksit iyonlarından çok daha büyük miktarlarda bulunduğunda iyi çalışır. O zaman pH yalnızca pKa'ya ve iki derişimin oranına bağlıdır.
Hesap makinesi değerlerimi saklar ya da bir yere gönderir mi?
Hayır. Sonuçlar tarayıcınızda hesaplanır; yazdığınız hiçbir şey saklanmaz ve sunucumuza gönderilmez.
Kaynaklar
Rakamlar ve metin en son 10 Kasım 2026 Salı tarihinde kontrol edildi.