Nasıl kullanılır?
- Debi, litre/saniye kutusuna debiyi yazın, örneğin 20.
- İç çap, mm kutusuna örneğin 150, Boru uzunluğu, m kutusuna örneğin 300 yazın.
- Boru malzemesinin Pürüzlülük katsayısı C değerini yazın; örneğin dökme demir için 130.
- Boru boyunca kayıp, 100 m başına kayıp ve hızı, ardından adımları okuyun.
Hazen-Williams formülü
Su, boru duvarına sürtünerek basınç kaybeder. Hazen-Williams formülü, türbülanslı akıştaki bir borudaki bu sürtünme kaybını verir. EPA'nın EPANET kılavuzu formülü ABD birimleriyle, kayıp feet, debi kübik feet/saniye cinsinden verir. Buradaki formül aynı denklemin metre ve metreküp/saniye cinsinden yazılmış hâlidir (EPANET 2 Users Manual, 3.1 bölümü, Tablo 3.1; İngilizce).
hL = K × L × q^1,852 ÷ (C^1,852 × d^4,871)
hL = boru boyunca kayıp, m
K = SI birimlerinde 10,67 (EPA'nın ABD biçiminde 4,727)
L = boru uzunluğu, m
q = debi, m³/s
d = iç çap, m
C = pürüzlülük katsayısı
v = q ÷ (π d² ÷ 4), ortalama hız, m/s- Debi 1,852 üssüne yükselir: debi iki katına çıkınca kayıp 3,61 kat olur.
- Çap −4,871 üssüne yükselir: çap yarıya inince kayıp yaklaşık 29 kat artar.
- Kılavuz formülün yalnızca su için ve yalnızca türbülanslı akış için kullanılabileceğini söyler.
Pürüzlülük katsayısı C
C, borunun malzemesine bağlıdır. Boru yaşlandıkça düşer, çünkü korozyon ve birikintiler iç yüzeyi pürüzlendirir; bu yüzden eski bir boru tablodaki yeni değerden daha düşük bir C ister. EPANET kılavuzu bu değerleri yeni boru için verir (Tablo 3.2).
| Yeni borunun malzemesi | C |
|---|---|
| Dökme demir | 130 ile 140 |
| Beton veya beton kaplı | 120 ile 140 |
| Galvanizli demir | 120 |
| Plastik | 140 ile 150 |
| Çelik | 140 ile 150 |
| Pişmiş kil boru | 110 |
Bu hesaplayıcının kapsamadığı şeyler
- Dirseklerdeki, teelerdeki, vanalardaki ve bağlantı parçalarındaki küçük kayıplar. Kılavuz bunları hız yüksekliği üzerinden bir kayıp katsayısıyla hesaplar; kısa bir boruda toplamın büyük kısmını oluşturabilirler.
- Su dışındaki sıvılar ve gazlar. Formül yalnızca suya aittir.
- Pompalar, borunun boyunca yükseklik farkları ve çıkışta gereken basınç.
Örnek: 150 mm'lik borude 300 m, 20 L/s, C 130
Debi 0,02 m³/s, çap 0,15 m'dir; akış alanı π × 0,15² ÷ 4 = 0,01767 m² ve ortalama hız 0,02 ÷ 0,01767 = 1,13 m/s'dir. Kayıp 10,67 × 300 × 0,02^1,852 ÷ (130^1,852 × 0,15^4,871) = 2,86 m'dir; bu da her 100 metre boru için 0,95 m demektir.
| Büyüklük | Değer |
|---|---|
| Akış alanı | 0,01767 m² |
| Ortalama hız | 1,13 m/s |
| 300 m boyunca kayıp | 2,86 m |
| Her 100 m için kayıp | 0,95 m |
Sık sorulan sorular
Çelik boru için hangi C değerini kullanmalıyım?
Yeni çelik boru için EPA kılavuzu 140 ile 150 arasında bir C verir. Birikinti tutmuş eski bir boru için daha düşük bir değer kullanın, çünkü tablo yalnızca yeni borular içindir.
Kayıp neden metre olarak veriliyor?
Kayıp, sürtünmenin harcayacağı su sütununun yüksekliğidir. 2,86 m, suyun 2,86 m'lik bir su sütununun vereceği kadar basınç kaybettiği anlamına gelir.
Hesaplayıcı dirsek ve vanaları hesaba katıyor mu?
Hayır. Dirsek, te ve vana kayıplarını ayrıca ekleyin; bağlantı parçaları çok olan kısa bir boruda bunlar toplamın büyük kısmı olabilir.
Yağ ya da hava taşıyan bir boru için kullanabilir miyim?
Hayır. EPA kılavuzu Hazen-Williams formülünün yalnızca su için geçerli olduğunu söyler; hesaplayıcı bu kuralı izler. Başka sıvılar ve gazlar için Darcy-Weisbach gibi farklı bir formül gerekir.
Verilerim bir sunucuya gönderiliyor mu?
Hayır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yazdıklarınız bize gönderilmez ve hiçbir yerde saklanmaz.
Kaynaklar
Rakamlar ve metin en son 10 Kasım 2026 Salı tarihinde kontrol edildi.