Nasıl kullanılır?
- Besleme olarak tek fazlı ya da üç fazlı seçin; ardından bu beslemenin Besleme gerilimi (V) ya da Faz arası gerilim (V) değerini girin.
- Girilen seçeneğinde Güç (kW) ile Güç faktörünü ya da akımı biliyorsanız Akım (A) seçin.
- Kablo boyu (m), İzin verilen gerilim düşümü (%) ve İletken türünü yazın.
- Kablo kesiti (standart değer) ile o kesitin verdiği düşümü okuyun. Akım taşıma kapasitesi ve koruma için sonucu lisanslı bir elektrik teknisyenine onaylatın.
Formüller
Akım güçten hesaplanır. Gerilim düşümü, kablonun direncinden gelir: özdirenç ile boyun çarpımının kesite bölümüdür. Tek fazlı devrede akım gidip dönen iki iletkenden geçer; dengeli üç fazlı devrede hat-hat düşümü için √3 çarpanı kullanılır. Bakır ve alüminyumun özdirenci, iletkenin sıcaklığında alınır.
Tek fazlı: I = P ÷ (V × PF), V = besleme gerilimi
Üç fazlı: I = P ÷ (√3 × V × PF), V = faz arası gerilim
Özdirenç: ρ(T) = ρ20 × (1 + α × (T − 20))
bakır: ρ20 = 1,72 × 10⁻⁸ Ω·m, α = 3,93 × 10⁻³ /K
alüminyum: ρ20 = 2,82 × 10⁻⁸ Ω·m, α = 3,90 × 10⁻³ /K
Tek fazlı: A = 2 × I × ρ × L ÷ ΔV
Üç fazlı: A = √3 × I × ρ × L ÷ ΔV
ΔV = izin verilen düşüm: nominal gerilim × izin verilen %- Kesit, bir sonraki IEC 60228 standart değerine yukarı yuvarlanır (0,5 ile 2500 mm² arası; 1400 ve 1800 mm² standart dışı olarak kullanılmaz).
- Düşüm yalnızca dirençten hesaplanır. Uzun hatlarda ve büyük kesitlerde önemli olan kablonun reaktansı hesaba katılmaz.
- Özdirenç değerleri 20 °C'de tavlanmış bakır ve alüminyum içindir (Wikipedia, Electrical resistivity and conductivity; İngilizce); girdiğiniz sıcaklığa göre düzeltilir.
Akım taşıma kapasitesi neden kontrol edilmiyor
Kablo, akımını aşırı ısınmadan taşımak zorundadır. Bu; döşeme yöntemine, yan yana kablo sayısına, yalıtıma ve ortam sıcaklığına bağlıdır ve IEC 60364-5-52 tablolarında verilir. Bu tablolar bu hesaplayıcı için kullanılamadı; bu yüzden yalnızca gerilim düşümü için kesit verilir. Gerilim düşümünün kabul ettiği kesit, akım kapasitesine göre yetersiz kalabilir; bu nedenle son kesit, tablolar ve koruma cihazı ile bir elektrik teknisyeni tarafından kontrol edilmelidir.
Türkiye'deki kurallar
Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği (Resmî Gazete 3 Aralık 2003, sayı 25305), kesin projenin gerilim düşümü hesaplarını içermesini ister (10. madde, (c) fıkrası). Bu hesaplayıcıdaki %3 ve %5 değerleri tasarım varsayımlarıdır; yönetmelikten alınmış sınır değerler değildir. Tesisiniz için geçerli sınırları yönetmelikten kontrol edin.
Örnek: 230 V'ta 3,5 kW, 25 m, %3 düşüm
Güç faktörü 0,9 iken akım 3500 W ÷ (230 V × 0,9) = 16,91 A'dir. 70 °C'deki bakırın özdirenci 0,0206 Ω·mm²/m'dir.
İzin verilen düşüm 230 V × %3 = 6,9 V'tur; bu nedenle en küçük kesit 2 × 16,91 A × 0,0206 Ω·mm²/m × 25 m ÷ 6,9 V = 2,52 mm²'dir.
Bir sonraki standart kesit 4 mm²'dir ve %1,89, yani 4,35 V düşüm verir. 4 mm²'nin akım kapasitesini yine de bir elektrik teknisyeni kontrol etmelidir.
Sık sorulan sorular
Kablo kesitine kim karar verir?
Lisanslı bir elektrik teknisyeni; döşeme yöntemini, akım kapasitesini ve devrenin korumasını dikkate alarak karar verir. Bu hesaplayıcı yalnızca gerilim düşümü için en küçük değeri verir ve bu kontrollerden yalnızca biridir.
Kablo uzadıkça neden daha büyük kesit gerekir?
Direnci boyla birlikte artar; aynı akım daha büyük bir gerilim düşümü yapar. Daha büyük kesit direnci düşürür ve düşümü sınır içine geri getirir.
Alüminyum kablo bakır kadar iyi mi?
Özdirenci daha yüksektir; aynı düşüm için kesit daha büyük olmalıdır. Bina tesisatında kullanımı kurallara ve bağlantılara bağlıdır; bir elektrik teknisyenine danışın.
Hangi güç faktörünü kullanmalıyım?
Isıtıcı ve çoğu aydınlatma gibi dirençli yüklerde 1 kullanın. Motor ve birçok cihazın güç faktörü daha düşüktür, çoğunlukla 0,8 ile 0,9 arasında; değeri etiketten ya da veri sayfasından alın.
Sıcaklık neden önemli?
Bakır kablonun direnci derece başına yaklaşık %0,39 artar; bu nedenle 70 °C'deki kablo 20 °C'dekine göre yaklaşık %20 daha fazla dirençlidir. Hesaplayıcı bu artışı hesaba katar.
Kaynaklar
- Wikipedia: Electrical resistivity and conductivity (İngilizce; bakır ve alüminyum, 20 °C)
- Wikipedia: IEC 60228 (İngilizce; standart iletken kesitleri)
- mevzuat.gov.tr: Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği (gerilim düşümü hesapları)
Rakamlar ve metin en son 13 Kasım 2026 Cuma tarihinde kontrol edildi.